Tiên học lễ, hậu học văn: Khởi nguồn từ ngàn xưa của lời răn dạy vàng son
Trong kho tàng ca dao tục ngữ Việt Nam, câu nói “Tiên học lễ, hậu học văn” từ lâu đã trở thành một lời răn dạy bất hủ, thấm nhuần trong tâm thức của bao thế hệ người Việt. Nhưng ít ai biết rằng, câu nói này không chỉ xuất phát từ truyền thống dân gian mà còn bắt nguồn sâu xa từ cả ngàn năm trước.
Nguồn gốc sâu xa từ thời Khổng Tử
Câu “Tiên học lễ, hậu học văn” được trích dẫn từ sách “Luận ngữ” của Khổng Tử, một nhà hiền triết lỗi lạc của Trung Quốc vào thế kỷ thứ VI TCN. Trong “Luận ngữ”, Khổng Tử nhấn mạnh tầm quan trọng của “lễ” (nghi lễ, phép tắc) trước khi học “văn” (văn chương, kiến thức).
Khổng Tử cho rằng, “lễ” là nền tảng thiết yếu để tạo nên một con người có đạo đức, biết ứng xử trong xã hội. Người hiểu lễ nghĩa sẽ biết tôn trọng người khác, tuân theo pháp luật, sống có trách nhiệm và hòa hợp với mọi người xung quanh.
Truyền bá vào Việt Nam qua con đường Phật giáo
Lời răn dạy của Khổng Tử được truyền bá vào Việt Nam thông qua con đường Phật giáo vào khoảng đầu công nguyên. Phật giáo nhấn mạnh đến sự tu dưỡng đạo đức và lòng từ bi, coi trọng “lễ” và “văn” như những phẩm chất cần thiết để giác ngộ.
Các nhà sư và nho sĩ thời xưa đã đưa tư tưởng này vào giáo dục, truyền dạy cho học trò phải tuân theo “lễ” trước rồi mới học “văn”. Bởi họ tin rằng, một người có tri thức mà không có lễ nghĩa thì cũng chỉ là kẻ vô dụng, thậm chí còn gây hại cho xã hội.
Trở thành lời răn bất hủ của người Việt
Trải qua bao thế kỷ, câu “Tiên học lễ, hậu học văn” dần thấm nhuần vào văn hóa Việt Nam, trở thành một lời răn dạy bất hủ được ông cha ta truyền lại con cháu. Câu nói này không chỉ khuyên con người luôn coi trọng lễ nghĩa, đạo đức mà còn nhắc nhở về thứ bậc, giá trị của mọi tri thức.
Người Việt Nam từ xưa đến nay luôn coi trọng lễ giáo, phép tắc. Họ luôn quan niệm rằng, “lễ” là gốc của “văn”, là nền tảng của mọi thành công. Một người có tri thức mà không có lễ nghĩa sẽ không được mọi người tôn trọng, thậm chí còn bị xã hội lên án.
Ý nghĩa sâu sắc trong thời đại ngày nay
Trong thời đại ngày nay, khi xã hội phát triển nhanh chóng và tri thức bùng nổ, lời răn “Tiên học lễ, hậu học văn” vẫn giữ nguyên giá trị của nó. Chúng ta không chỉ cần học hỏi những kiến thức khoa học, công nghệ hiện đại mà còn phải trau dồi đạo đức, rèn luyện nhân cách.
Một người có học thức mà thiếu lễ nghĩa sẽ trở thành mối nguy hại cho xã hội. Chúng ta đã từng chứng kiến nhiều vụ việc đau lòng khi những người có bằng cấp cao nhưng lại hành xử vô lễ, thiếu tôn trọng người khác.
Vì vậy, để xây dựng một xã hội văn minh, phát triển bền vững, chúng ta cần phải luôn đề cao giá trị của “lễ”. Một người có lễ nghĩa không chỉ được mọi người yêu mến mà còn có thể trở thành tấm gương sáng, tạo nên ảnh hưởng tích cực đến những người xung quanh.