Phân tích tác phẩm “Bạn đến chơi nhà” của Nguyễn Khuyến
Trong thi đàn Việt Nam, Nguyễn Khuyến được biết đến là một nhà thơ tài hoa với phong cách thơ trào phúng sắc sảo, dí dỏm. “Bạn đến chơi nhà” là một trong những tác phẩm tiêu biểu thể hiện rõ nét phong cách ấy. Qua bài thơ, tác giả không chỉ vẽ nên bức tranh nghèo đạm bạc mà còn gửi gắm tình bạn chân thành, giản dị nhưng sâu sắc.
Bức tranh nghèo đạm bạc
Ngay từ câu thơ mở đầu, tác giả đã phác họa một bức tranh làng quê nghèo nàn, thiếu thốn:
> “Đã bấy lâu nay bác tới nhà”
Lời thơ như một lời chào xã giao, nhưng đồng thời cũng cho thấy sự thưa thớt của những cuộc gặp gỡ. “Bấy lâu nay” gợi lên một khoảng thời gian khá dài, đủ để người bạn nhận ra sự thay đổi về hoàn cảnh của tác giả.
Tiếp theo, Nguyễn Khuyến khắc họa sinh động cảnh nhà của mình:
> “Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa”
> “Ao sâu sóng cả, khôn chèo đò”
Cảnh nhà vắng vẻ, không một bóng người. Những đứa trẻ trong nhà đã đi vắng, chợ thì ở xa không dễ dàng đi lại. Không chỉ vậy, ao sâu nước rộng, sóng to gió lớn, khiến việc chèo đò cũng trở nên khó khăn. Tất cả những yếu tố ấy tạo nên một không gian thiếu thốn, bế tắc.
Tình bạn chân thành, giản dị
Mặc dù nghèo đói song tình bạn giữa hai người vẫn ấm áp, chân thành. Nhà thơ không ngại ngần bày tỏ hoàn cảnh thực tế của mình:
> “Ao vườn luốngbürgerchẳng có hoa”
> “Cải chửa ra cây, cà mới nỏ”
Những thứ mà chủ nhà có thể tiếp đãi bạn chỉ là những sản vật bình thường, giản dị: ao rau muống, cải chưa kịp ra cây, cà mới nhú mầm. Câu thơ “Bèo dạt về vườn, có sẵn đĩa” cho thấy lòng hiếu khách của chủ nhà, dù không có gì ngon lành nhưng vẫn sẵn lòng dọn ra đãi bạn.
Sự chân thành, giản dị của tình bạn được thể hiện rõ trong lời đối đáp giữa hai người bạn:
> “Bác đến chơi đây, ta với ta”
> “Bên hiên nấu ngô, khoai chín rồi”
Không cần tiệc rượu linh đình, chỉ cần ngồi bên hiên nhà, cùng nhau nấu ngô, nướng khoai, vậy là đủ. Quà vật chất tuy nghèo nàn nhưng tình bạn lại vô cùng ấm áp.
Giá trị nhân văn
Qua tác phẩm “Bạn đến chơi nhà”, Nguyễn Khuyến đã gửi gắm những giá trị nhân văn sâu sắc:
* Tình bạn chân thành vượt qua vật chất: Tình bạn không chỉ cần những lời nói hoa mỹ hay những món quà đắt tiền, mà quan trọng là sự chân thành, giản dị.
* Sự chia sẻ giữa những người bạn: Bạn bè là những người luôn ở bên ta, chia sẻ buồn vui, dù trong hoàn cảnh khó khăn.
* Hạnh phúc từ những điều bình dị: Hạnh phúc không nhất thiết phải đến từ những điều xa hoa, mà có thể tìm thấy trong những khoảnh khắc giản đơn bên những người thân yêu.
Kết luận
“Bạn đến chơi nhà” của Nguyễn Khuyến là một bài thơ thấm đẫm tình cảm chân thành, giản dị. Qua bức tranh nghèo đạm bạc, tác giả đã gửi gắm những giá trị nhân văn sâu sắc về tình bạn và hạnh phúc. Bài thơ không chỉ thể hiện tài năng thơ trào phúng của Nguyễn Khuyến mà còn trở thành một tuyệt tác về tình bạn trong văn học Việt Nam.