Tràng giang: Khổ bốn – Nỗi buồn giao hòa giữa con tim và cảnh vật
Khổ bốn của bài thơ “Tràng giang” của Huy Cận nổi bật với sự đan xen tinh tế giữa nỗi buồn của con người và vẻ đẹp u buồn của cảnh vật. Nỗi buồn này không chỉ là sự cô đơn, trống trải của một mình thi nhân, mà còn là ẩn dụ cho nỗi buồn mang tính thời đại, nỗi buồn của một dân tộc đang trong cảnh ngộ đất nước lầm than.
“Lớp lớp mây cao đùn núi bạc
Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa
Lòng quê dợn dợn vời con nước
Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà”
Cảnh vật hiện lên với một chiều sâu hun hút, mênh mông. “Lớp lớp mây cao đùn núi bạc” gợi lên sự hùng vĩ, tráng lệ của thiên nhiên, nhưng cũng tạo cảm giác ngột ngạt, tù đọng. Những áng mây như những ngọn núi bạc khổng lồ, chất chồng lên nhau, che khuất bầu trời, tạo nên một bức tranh thiên nhiên đồ sộ nhưng cũng rất ngột ngạt.
Trên nền trời u ám ấy, hình ảnh “chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa” càng trở nên thê lương. Những cánh chim nhỏ bé, lẻ loi chao liệng trên bầu trời, như những hạt bụi vô định trôi dạt theo gió. Bóng chiều sa xuống, mang theo nỗi buồn man mác, nhấn chìm cảnh vật vào một vẻ ảm đạm, hiu quạnh.
Cảnh vật bên ngoài giao hòa với nỗi buồn trong lòng người. “Lòng quê dợn dợn vời con nước” thể hiện tâm trạng bơ vơ, lạc lõng của thi nhân. Dòng sông quê hương rộng lớn nhưng lại trở thành một khoảng cách mênh mông, khiến thi nhân cảm thấy cô đơn, xa cách. Dòng nước dợn dợn, lay động mãi như chính tâm trạng của thi nhân, không sao bình yên được.
“Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà” là một câu thơ đầy day dứt, ám ảnh. “Hoàng hôn” là thời khắc giao hòa giữa ngày và đêm, là biểu tượng của sự chia ly, nỗi nhớ. Dù không có làn khói hoàng hôn quen thuộc, nhưng nỗi nhớ nhà vẫn dâng lên trong lòng thi nhân. Nỗi nhớ ấy da diết, cồn cào, khiến thi nhân không sao nguôi ngoai.
Khổ bốn của bài “Tràng giang” là một bức tranh thiên nhiên hùng vĩ nhưng cũng rất đỗi buồn thương. Thiên nhiên và con người, nỗi buồn và cảnh vật hòa quyện vào nhau, tạo nên một không gian nghệ thuật đượm buồn, cô đơn. Tràng giang không chỉ là dòng sông quê hương, mà còn là hình ảnh ẩn dụ cho nỗi buồn của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn lịch sử đầy biến động.