Qua đèo Ngang: Khúc ca cô đơn của một lữ khách
Trong kho tàng văn học Việt Nam, bài thơ “Qua đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan đã trở thành một tuyệt tác bất hủ, lay động lòng người qua bao thế hệ. Đằng sau những câu thơ giản dị mà sâu sắc ấy, người đọc có thể cảm nhận được một giai điệu cô đơn thấm đẫm trong từng câu chữ.
Ngay từ đầu bài thơ, nỗi cô đơn được hé lộ qua hình ảnh “một mình buồn trên ngọn núi cao”. Tác giả đang đặt mình ở vị trí một lữ khách đơn độc, đứng trên đỉnh đèo Ngang sừng sững, cô độc giữa đất trời mênh mông. Cảnh vật xung quanh trở nên tĩnh lặng, chỉ còn nỗi buồn lặng lẽ len lỏi trong lòng người.
Cảm xúc cô đơn được đẩy lên đỉnh điểm ở câu thơ: “Lom khom dưới núi tiều vài chú”. Hình ảnh những tiều phu đang cặm cụi làm việc hiện lên mờ nhạt, tạo nên một khung cảnh đìu hiu, càng làm nổi bật sự đơn lẻ của tác giả. Dù giữa chốn đông người, bà vẫn cảm thấy lạc lõng, cô đơn giữa dòng đời.
Nỗi cô đơn ấy còn được thể hiện qua sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên. Đèo Ngang vốn nổi tiếng với cảnh sắc hùng vĩ, nhưng trong mắt tác giả, nó chỉ là một “vân son thướt tha”. Thiên nhiên đẹp nhưng vô tình, không thể xua đi nỗi buồn của lữ khách.
Điệp từ “trơ” xuất hiện liên tiếp trong bài thơ, như một lời khẳng định cho sự cô độc và bất lực của tác giả. “Trơ cành”, “trơ đá”, “trơ gan cùng tuế nguyệt” ẩn dụ cho một tâm hồn cô đơn, không bám víu được vào bất cứ điều gì.
Không chỉ bày tỏ nỗi cô đơn, bài thơ “Qua đèo Ngang” còn bộc lộ tâm trạng hoài cổ, nhớ về một thời quá khứ huy hoàng:
“Cỏ xanh như kiếm dựng trời xa”
“Non xa như bức tranh đồ họa”
Hình ảnh cỏ xanh và non xa gợi nhớ đến những chiến công oanh liệt của cha ông trong quá khứ, nhưng nay chỉ còn là quá khứ xa vời. Nỗi buồn vì đất nước không còn hùng cường như xưa hòa quyện vào nỗi cô đơn của tác giả.
Bài thơ “Qua đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan là một bản nhạc buồn về nỗi cô đơn của một lữ khách. Qua những câu thơ giản dị, tác giả đã khơi gợi được trong lòng người đọc những cảm xúc sâu lắng về thân phận con người giữa đất trời mênh mông. Bài thơ vẫn mãi là một lời nhắc nhở về sự cô đơn và nỗi niềm hoài cổ, gắn bó với trái tim bao người Việt Nam qua bao thế hệ.