Một vấn đề đặt ra trong “Chí Phèo”: Quyền năng của môi trường xã hội đối với con người
Trong kiệt tác “Chí Phèo” của Nam Cao, vấn đề quyền năng của môi trường xã hội đối với con người nổi lên như một tiếng chuông cảnh báo về sức mạnh định hình và hủy diệt của xã hội đối với cá nhân.
Nhân vật Chí Phèo, từ một anh nông dân lương thiện, đã bị sự tha hóa của xã hội nghiền nát thành một con quái vật. Nhà tù thực dân tiếp nhận anh như một kẻ vô danh, tước đi nhân tính và đánh thức bản năng thú tính trong anh. Khi trở về làng Vũ Đại, anh bị kỳ thị và xa lánh, buộc anh phải tìm kiếm sự chấp nhận ở những kẻ cùng khổ và nơi rượu chè.
Môi trường xã hội khắc nghiệt này, nơi nghèo đói, bất công và định kiến ngự trị, đã biến Chí Phèo thành một con vật bị săn đuổi. Anh mất đi tất cả các mối quan hệ xã hội lành mạnh, chỉ còn lại sự cô lập và tuyệt vọng. Sự tha hóa của Chí Phèo không đơn thuần là một sự suy đồi về đạo đức mà còn là hậu quả của một hệ thống xã hội tàn ác đã từ chối anh quyền cơ bản được sống một cuộc sống có ý nghĩa.
Nam Cao cũng chỉ ra rằng sự tha hóa của Chí Phèo không chỉ là một trường hợp cá biệt. Xã hội làng Vũ Đại cũng bị đầu độc bởi cùng một thứ độc tố của sự nghèo đói và bất công. Những người dân đói khổ, bần cùng và hèn nhát, bị tê liệt bởi sự sợ hãi và cảm giác bất lực. Họ trở thành những kẻ đồng lõa trong sự tha hóa của Chí Phèo, khi họ không dám chống lại sự áp bức và vô nhân đạo.
Với “Chí Phèo”, Nam Cao không chỉ phơi bày sự tàn bạo của môi trường xã hội mà còn nhấn mạnh sức mạnh tiềm tàng của lòng trắc ẩn và tình yêu. Sự xuất hiện của chị Tư đã đánh thức chút lương tri còn sót lại trong Chí Phèo. Tình yêu của chị đã trở thành một tia hy vọng cứu rỗi, nhưng cuối cùng, nó vẫn không thể chiến thắng sức nặng của xã hội đã tha hóa anh.
Bài học rút ra từ “Chí Phèo” là môi trường xã hội có thể có sức mạnh to lớn trong việc định hình con người, cả về mặt tích cực và tiêu cực. Chúng ta có trách nhiệm tạo ra một xã hội công bằng và toàn diện nơi mọi cá nhân đều có thể phát triển hết tiềm năng của mình. Nếu chúng ta không làm như vậy, chúng ta sẽ phải gánh chịu những hậu quả thảm khốc của sự tha hóa và bất công xã hội.
Kết thúc tác phẩm, Nam Cao để lại một câu hỏi ám ảnh: “Ai cho tao lương thiện?” Câu hỏi này vang dội như một lời buộc tội đối với xã hội đã tạo ra và phá hủy những con người như Chí Phèo, những người bị tước đoạt quyền cơ bản được sống một cuộc sống có ý nghĩa và trọn vẹn.